De terugblik van Jan Camps

29 juli 2014

Heimwee naar een leven zonder ogen op de rug.

Analyse over mijn ervaringen als vrijwilliger bij de

Vereniging van Ouders van een Vermoord Kind.

 

Na herhaalde pogingen om mijn ervaringen als vrijwilliger bij de VOVK vast te leggen, lijkt het nu toch te gaan lukken.

Ik moest afkicken van 7-jaar omgaan met bijzondere mensen, mensen die mij het vertrouwen hadden gegeven om zo dicht in hun levens te komen.

Ik noem het echt afkicken want  de indrukken waren zo intens dat ik eerst alles moest laten bezinken alvorens objectief te kunnen zijn.

 

Nu ik dit zo schrijf besef ik de luxe die ik heb om te mogen afkicken van een intense ervaring.

Ouders , broers en zussen, opa's en oma's, vrienden en vriendinnen zullen de intense rauwe rouw die zij ervaren als een kind , broer of zus, klein kind of vriend of vriendin  door moord om het leven komt niet licht vergeten.

Er is geen afkicken , het zal voor de meeste een leven zijn dat gekenmerkt is door heimwee naar het leven vóór de moord, een leven waarin je zonder angst , zonder ogen op de rug kon leven.

 

Heimwee naar een leven zonder ogen op de rug, zo zou de levensverwachting geformuleerd kunnen worden voor ouders van een vermoord kind , die lid zijn van de VOVK , maar is ook van toepassing zijn op al die ouders die besluiten om geen lid te worden van een lotgenoten groep.

 

Wat maatschappelijk aan het ontstaan van de VOVK vooraf ging.

De roerige jaren 1960-1970

Na de 2e Wereld Oorlog begint de periode van de wederopbouw.

Velen dachten dat na deze wereldbrand er een veranderde samenleving zou komen.

Door de onderdrukking door  de Duitsers in Nederland  zijn ideologieën ondergronds gegaan , maar hebben zich verder uitgewerkt zodat zij na die onderdrukking zich konden manifesteren.

Toch heeft dit anders uitgepakt. Het linkse gedachtegoed , communisme en socialisme , werd als subversief ervaren en werd met eenzelfde elan onderdrukt als dat door de Duitsers werd gedaan.

Kennelijk had men behoefte aan rust, regelmaat en reinheid.

Het is een fase waarin de verzuiling een enorme plaats inneemt.

Men wil doorgaan in het gedachtegoed van voor de 2e W.O en dat lukt ook.

Aan de wederopbouw werd alles opgeofferd, maar politici vergaten dat mensen niet langer

in een keurslijf konden leven.

Vanuit de oorlogsindustrie ontstond een industrialisering waardoor er markt ontstond voor nieuwe dingen. Daaraan gepaard ontstond er ook een drang om nieuwe ideeën uit te proberen.

De wereld was bevrijd en men liet zich niet weer knechten  door een of andere overtuiging.

Wereldwijd was behoefte aan zelf je leven bepalen.

Een mooi voorbeeld is het tweede Vaticaans Concilie waardoor er ruimte kwam voor een persoonlijk geloofsleven, met name de oude traditie werd losgelaten en mensen

mochten hun geloof belijden in hun eigen taal en traditie.

Hoewel er een scheuring ontstond in de RK kerk is mede hierdoor is de weg vrijgemaakt voor verdere democratisering.

Je ziet wereldwijd, behalve in landen die onder druk stonden van de Sovjet Unie, een hang naar zelfstandig denken en doen.

Als ik kijk naar Nederland zie je de periode van bezetting van universiteiten en sociale academisch door studenten die zelf wilde bepalen hoe het lespakket eruit zag en hoe die instituten moest worden bestuurd.

 

 

Anti psychiatrie.

Ook binnen de psychiatrie is zo'n aardverschuiving geweest die als “anti psychiatrie “tijd de geschiedenis is ingegaan.

Jan Foudraine is de aanjager geweest. Hij heeft vanuit Amerika de gesprekstechnieken meegebracht en daarin werd alles en iedereen die in de psychiatrie werkte getraind.

Mede hierdoor werd men  bewust, patiënten en medewerkers , van gelijkwaardigheid.

Er ontstond een “wij gevoel” Alle ideeën werden bijeengebracht in diverse methoden om het denken en doen .gestalte te geven. Mede daardoor ontstond er een wildgroei van behandelingen en werden grenzen weggevaagd. Afstand en nabijheid werd uit het oog verloren.

 

Deze ontwikkeling kreeg ook gestalte in de rest van de samenleving en ook hier werd afstand en nabijheid uit het oog verloren.

Deze nieuwe vrijheid vroeg zijn tol.

Het democratiseringsproces liep volledig uit de hand en zou op termijn vragen om structuur .

 

De keerzijde van de medaille.

Door de teloorgang van religieuze en maatschappelijke instituten , instituten die mensen een identiteit gaven en enig houvast door middel van normen en waarden, zijn mensen in een leegte gekomen . Mede door de sociale controle werden mensen gecorrigeerd in hun gedrag en was er een samenhang in de samenleving. 

 

Het jaar 1990.

Echter vanaf de jaren 1990 is er een kentering te bespeuren in onze samenleving die zich kenmerkt door individualisering en het botsen van culturen in de multiculturele samenleving in  Nederland. Mede door de individualisering ontstaat er een tendens “ieder voor zich en God voor ons allen”” of ikke ikke en de rest kan stikken. Er is een ontwikkeling die zich kenmerkt dat alles te bereiken is , maar vooral dat je alles moet hebben wat de ander ook heeft. Als je dat niet lukt ben je een lozer en tel je niet mee.

 

Het moeten meedoen heeft een maatschappij gemaakt waarin de jaloezie heeft gezegevierd.

Het moeten hebben, het moeten meedoen maakt, als dat niet lukt , dat iemand zich afgewezen kan voelen en daardoor gefrustreerd raakt. Dan kan er een explosie van woede optreden waarbinnen mensen het recht , dat zij denken te hebben , opeisen of het geluk van een ander vernietigen vanuit een denken “ik niet , dan jij ook niet”.

Door de frustratie ontstaat kan een machtsstrijd ontstaan , een strijd die hoe dan ook gewonnen moet worden.

Het jaar 1990 kenmerkt zich ook door de verschillen in normen en waarden binnen de multiculturele samenleving. De geëmancipeerde Nederlandse vrouw laat zich niet de les lezen

door haar allochtone partner waardoor er een machtsstrijd kan ontstaan binnen de relatie .

De waarden van de allochtone partner komen in het gedrang , met name de eer van de familie staat op het spel.

Het gezichtsverlies kan alleen op een gewelddadige  manier ongedaan gemaakt worden.

 

Er zijn echter nog een tweetal aspecten die van belang zijn.

De filosofie dat criminelen door begrip , empathie  en behandeling weer als volwaardig burger aan de samenleving kunnen deelnemen , maakt dat de rechtelijke macht steeds lager gaat straffen en laat veelvuldig de sociale  omstandigheden van de verdachte meewegen.

Er is alle aandacht voor de dader van delicten met het oog op  resocialisatie.

De dader krijgt een advocaat toegewezen en heeft zodoende gratis rechtshulp.

Steeds meer zie je psychologie en psychiatrie oprukken om verzachtende omstandigheden aan te reiken. Zodoende zie het ontstaan van forensische psychiatrie en psychologie die vandaag de dag zich moeten weten staande te houden in een veranderende samenleving.

 

Een ander belangrijke verandering in de samenleving is de betere juridische positie van psychiatrische patiënten. De Wet op de Krankzinnigenverpleging gaat op de schop.

Deze wet krijgt de naam BOPZ : Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen.

De patiënt wordt juridisch onaantastbaar dat tot gevolg heeft dat de gevaar- criteria dusdanig worden opgerekt dat het bijna onmogelijk is om iemand tegen zijn/haar wil op te nemen ook al is het totaal onverantwoord iemand zelfstandig te laten leven.

 

Een veranderende samenleving.

Het bovengenoemde is van invloed geweest op een veranderende samenleving.

De sociale controle door de diverse instituten is weggevallen en met name een andere kijk op de oorzaak van criminaliteit en de juridische positie van psychiatrische patiënten , maakt dat er een enorme verschuiving plaatsvindt in normen en waarden.

En juist die verschuiving, meer vrijheid , recht hebben op zaken , het vergeten van plichtbesef ,

ieder voor zich maakt dat er een samenleving ontstaat die soms anti sociale trekken laat zien.

Er ontstaat een kloof in de samenleving tussen mensen die alles willen en moeten hebben wat een ander ook heeft,  en mensen die de samenhang in de maatschappij willen behouden zoals die eertijds was.

 

Zoals ik boven al heb genoemd ontstaat er clash tussen de diverse culturen die Nederland gehuisvest heeft.

Er is een samenleving ontstaan waarbinnen nogal wat mensen zich niet meer thuis voelen en met trekt zich terug of men sluit zich aan in groepsverband om sterk te staan.

Een enorme onrust en angst maakt zich meester van samenleving dat onder andere zich uit in eigen richting kiezen om gevoeld onrecht ongedaan te maken.

 

Medemensen die een psychiatrische stoornis hebben waardoor zij een gevaar vormen voor zichzelf en hun omgeving kunnen , door de riante juridische positie , niet onder dwang worden opgenomen.

Een ander aspect is dat door het wegvallen van de sociale controle er een psychiatrisch ziektebeeld manifest gaat worden dat vroeger psychopathie werd genoemd en vandaag de dag persoonlijkheidsstoornis met narcistische trekken.

Deze persoonlijkheden hebben de kracht te kunnen manipuleren en zich mooier voor te doen dan zij zijn.

Het zijn medemensen waarbij het geweten niet of onvoldoende is aangelegd.

En hier zie je een tendens ontstaan zie zich laat beschrijven als: krijg ik niet wat ik wil dan neem ik het, desnoods niet goedschiks dan kwaadschiks. Al moet de door er opvolgen, moord.

 

Het ontstaan van de VOVK in 1995.

De VOVK is in 1995 opgericht om aandacht te krijgen van politie , justitie en samenleving voor ouders waarvan een kind door moord om het leven is gekomen.

Maatschappelijk ontstaat een gevoel dat het zo niet langer kan. Dat daders wegkomen met een smart-lappen verhaal in de rechtbank en dat psychologie en psychiatrie steeds weer verzachtende omstandigheden weten op te voeren.

Wat opvallend is, is dat er in die periode nog meer mensen zich verenigen in groepsverband om erkenning te krijgen. Te denken valt aan de ADS maar ook aan ouders van een overleden kind.

Er is behoefte in de samenleving om gezien te worden en men zoekt naar rituelen om uiting te geven aan verdriet en door de individualisering leeft men dikwijls als eenling.

Er is behoefte aan het delen van je leed met medemensen die hetzelfde hebben meegemaakt.

Je ziet dan ook het ontstaan van lotgenoten groepen waar je steun kunt verwachten en je verhaal kwijt kunt zonder het gevoel te krijgen dat het nu maar eens over moet zijn.

 

 

 

Steeds meer hoor je de roep om erkenning en betere juridische status van slachtoffers of nabestaanden van mensen die door een levensdelict omgekomen zijn.

Een scala aan moorden binnen relaties of door psychopaten veroorzaakt verontrust de samenleving en zorgt ervoor dat een aantal ouders ,waarvan een kind is vermoord ,de handen ineenslaan  en richten de VOVK op  in 1995.

Jarenlang heeft het bestuur van de toenmalige VOVK allerlei petten opgehad.

Allereerst lotgenoot , dan bestuurslid, gespreksleider bij bijeenkomsten, spreekbuis naar ministeries.

In die periode zien we ook het stijgen van moorden op kinderen in het buitenland, dat weer een totaal andere problematiek geeft. Maar ook de rouw is anders.

Er zijn tal van boeken geschreven over hoe om te gaan met rouw, maar de rouw die ontstaat naar aanleiding van een levensdelict is totaal anders dan de rouw die men kan meemaken door het overlijden van een medemens tengevolge van ziekte of ongeval of ramp.

Dit was een nieuw iets waar ook de bestaande rouw deskundigen geen antwoord op hadden.

Een ander groot probleem was dat juridisch niets meer kon omdat de rechtspersoon er niet meer was. Nabestaanden hadden geen juridische status en zou ontstonden er toestanden rondom het stop zetten van abonnementen , hypotheken en het accepteren van de ergernis.

Wat te doen als er sprake was van schulden, kun je dan de erfenis niet accepteren. Dat doe je toch niet uit eerbied voor de overledene .

Ik som maar een paar zaken op, want er is alles te bedenken.

Met deze zaken ging het toenmalige bestuur van de VOVK aan de gang. Er moest een wereld worden gewonnen!

 

10 jaar later 2005: de komst van vrijwilligers.

De VOVK bestaat 10 jaar en er komt een herdenking in de Mozes en Aron kerk te Amsterdam.

Om een en ander goed te laten verlopen is Slachtoffer Hulp Nederland om ondersteuning gevraagd. Die vraag is neergelegd op alle bureaus van SHN zo ook bij het bureau Alkmaar.

Vanuit diverse bureaus was er die dag ondersteuning van SHN en hebben zich ook een aantal vrijwilligers gemeld.

In september van 2005 werden 5 vrijwilligers actief voor de VOVK .

Er werden groepen geformeerd voor broers en zussen, voor opa's en oma's, en gespreksleiders.

Een van de belangrijkste taken was het verzorgen van de jaarlijkse herdenking in de maand december.

De bijeenkomsten werden gekenmerkt door het steeds aanwezig zijn van de oude garde.

Dit waren de lotgenoten van het eerste uur die elkaar tot stut en steun waren.

 

De analyse na 7 jaar vrijwilliger zijn.

In de loop van die 7 jaar is er  veel veranderd binnen de VOVK.

Er was een snel verloop van vrijwilligers en die plaatsen moesten weer worden opgevuld.

Wonder boven wonder is dit steeds gelukt.

Intussen is de vereniging gegroeid, ook met leden waarvan de kinderen in het buitenland waren vermoord.

De besturen hebben zich geprofileerd en konden dit ook doen omdat een aantal zaken door vrijwilligers werden overgenomen. Te denken valt aan de ontvangst van nieuwe leden en het begeleiden daarvan.

De bestuursleden hebben zich ongelooflijk en onvermoeibaar ingezet om de VOVK erkent te krijgen met name bij het ministerie van justitie.

Door hun inzet is er een betere rechtspositie ontstaan voor nabestaanden.

 

Wat na een paar jaar opviel, was dat nieuwe leden niet die gebondenheid ervoeren zoals de

oude garde die had.

Wel was er een behoorlijke opkomst als er een bijeenkomst was die in het teken stond van de rechterlijke macht of als er een lezing was in het kader van rouwverwerking.

De doorsnee bijeenkomsten werden matig bezocht.

In de tussenliggende jaren is veel geregeld rond erkenning en rechtspositie en het lijkt dat het maximale bereikt is.

 

Ook de benadering van nabestaande door SHN is in de loop der jaren veel beter geworden, dit ook door de besturen die de wensen van nabestaanden duidelijk hebben kunnen maken aan de hulpverlening.

Bestuursleden hebben politiemensen les gegeven hoe om te gaan met nabestaanden waardoor de politie ook beter toegerust werd.

 

Het bestuur is opgegaan in een federatie om zo meer met een mond te kunnen spreken naar de politiek.

De verschillende lotgenoten groepen blijven behouden.

Door dat veel geregeld is , is er dan nog behoefte aan lotgenoten groepen zoals de VOVK.

Ik ben van mening dat dit van belang is voor ieders identiteit ,en is van belang om ergens mensen te kunnen te ontmoeten , ervaring deskundigen, die je kunt ontmoeten als je daar behoefte aan hebt.

Dit zal blijven inhouden dat de doorsnee bijeenkomsten matig zullen worden bezocht.

Ook is het een hele klus om bijeenkomsten te organiseren die volle zalen trekken omdat veel al bekend is.

En toch denk ik dat lotgenoten groepen van belang zijn, vooral om ergens een plaats te hebben waar je veilig en zonder gezichtsverlies mag zijn die je bent.

 

Tot slot.

Ik heb bewust gekozen om de analyse te beginnen met een historisch, voor verbetering vatbaar, uiteenzetting omdat de VOVK een kind van haar tijd is.

Ik wil sluiten met jullie allen ,vanuit de grond van mijn hart, te danken dat jullie mij hebben toegelaten in jullie levens.

Het is voor mij  een ervaring geweest die ik niet had willen missen , ook al waren er momenten die zo indrukwekkend waren dat het soms een last was.

 

Castricum, 20 februari 2014

Jan Camps